İran’da 28 Aralık’ta hayat pahalılığına tepki olarak başlayan ve kısa sürede hükümet karşıtı protestolara dönüşen gösteriler sürerken, ABD merkezli sivil toplum örgütü İran İnsan Hakları Aktivistleri (HRA), protestolarda hayatını kaybedenlerin sayısının en az 646’ya, gözaltına alınanların sayısının ise 10 bin 721’e yükseldiğini duyurdu.
HRA’ya göre ölenler arasında 505 protestocu (9’u çocuk), 133 asker ve kolluk personeli, 7 protestolara katılmayan sivil ve 1 savcı bulunuyor; ayrıca yüzlerce ölüm kaydının doğrulama sürecinde olduğu bildiriliyor.
HRA, protestoların 187 şehirde 606 noktaya yayıldığını, buna karşın iletişimin ciddi biçimde kısıtlandığını belirtti. Bağımsız doğrulama ihtiyacı, ülkedeki internet kesintileri nedeniyle daha da zorlaşıyor; uluslararası internet izleme kuruluşları, İran’da kesintinin 100 saati aşan bir düzeye ulaştığına dikkat çekiyor.
Tahran: Diyalog var ama tehditle olmaz
İran yönetimi protestoların seyrine ilişkin “kontrol altında” mesajı verirken, dış cephede söylem sertleşiyor. Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, ABD’ye “askeri seçeneği test etmek isterse İran’ın hazır olduğu” uyarısını yaparken, aynı zamanda nükleer müzakerelere kapının açık olduğunu ancak bunun “tehdit ve dayatma olmadan” yürütülmesi gerektiğini söyledi.
İran tarafı, protestolardaki şiddetin “dış destekli unsurlar” tarafından tırmandırıldığı iddiasını da tekrarlıyor. Buna karşın sahadan gelen tanıklıklar ve hak örgütlerinin derlemeleri, güvenlik güçlerinin sert müdahalesinin can kaybında belirleyici olduğu yönündeki değerlendirmeleri güçlendiriyor.
Washington: Askerî seçenek ve yeni ekonomik baskı
ABD Başkanı Donald Trump, İran yönetiminin protestolara yaklaşımı nedeniyle “çok güçlü seçenekler” üzerinde çalıştıklarını söyleyerek askeri ihtimali dışlamadı. Aynı çizgide, Trump bu kez ekonomik baskıyı genişleten bir adım daha atarak, “İran ile iş yapan ülkelere ABD ile ticarette yüzde 25 tarife” uygulanacağını açıkladı.
