<\/p>\n
\n\t1998 y\u0131l\u0131nda, parlak patlayan y\u0131ld\u0131zlar olan Tip 1a s\u00fcpernovalar\u0131 g\u00f6zlemleyen iki ayr\u0131 astronom ekibi, evrenin h\u0131zlanarak geni\u015fledi\u011fi fikrini ortaya atm\u0131\u015ft\u0131. Bu ekipler, en uzaktaki s\u00fcpernovalar\u0131n beklenenden daha soluk oldu\u011funu g\u00f6zlemlemi\u015f ve bu durumu, s\u00fcpernovalar\u0131n D\u00fcnya’dan beklenenden daha h\u0131zl\u0131 uzakla\u015fmas\u0131na ba\u011flam\u0131\u015ft\u0131. Bu ke\u015fif, onlara 2011’de Nobel Fizik \u00d6d\u00fcl\u00fc’n\u00fc kazand\u0131rd\u0131 ve yer\u00e7ekimine kar\u015f\u0131 koyan gizemli bir g\u00fc\u00e7 olan Karanl\u0131k Enerji kavram\u0131n\u0131 evrenbilimin merkezine yerle\u015ftirdi.<\/p>\n
\n\tAncak, Karanl\u0131k Enerji’nin do\u011fas\u0131 gizemini korurken, yeni ara\u015ft\u0131rmalar bu g\u00fcc\u00fcn rol\u00fcn\u00fc sorguluyor.<\/p>\n
\n\tG\u00fcney Kore’deki Yonsei \u00dcniversitesi’nden astrofizik profes\u00f6r\u00fc Young-Wook Lee liderli\u011findeki yeni bir \u00e7al\u0131\u015fma, evrenin geni\u015flemesinin halihaz\u0131rda yava\u015flama (ivme kayb\u0131) evresine girmi\u015f olabilece\u011fini \u00f6ne s\u00fcr\u00fcyor. Bu \u00e7al\u0131\u015fma, ge\u00e7en y\u0131l DESI (Karanl\u0131k Enerji Spektroskopik Cihaz\u0131) projesinin Karanl\u0131k Enerji’nin zamanla zay\u0131flayabilece\u011fini ima eden bulgular\u0131yla da \u00f6rt\u00fc\u015f\u00fcyor.<\/p>\n
\n\tYoung-Wook Lee, “Karanl\u0131k enerji mevcut, ancak bug\u00fcnk\u00fc evren zaten bir yava\u015flama evresine girdi,” diyor. “Evrenin kaderi de\u011fi\u015febilir. Ve e\u011fer evrenin kaderini de\u011fi\u015ftirebilirseniz, bu kozmolojide ger\u00e7ekten \u00f6nemli bir ilerlemedir.”<\/p>\n
\n\tAra\u015ft\u0131rmac\u0131lar, bu sonuca ula\u015fmak i\u00e7in 300 galaksiyi ve i\u00e7lerindeki Tip 1a s\u00fcpernovalar\u0131n\u0131 analiz etti. \u00c7al\u0131\u015fma, uzaktaki s\u00fcpernovalar\u0131n soluk g\u00f6r\u00fcnmesinin sadece uzakla\u015fmalar\u0131ndan de\u011fil, ayn\u0131 zamanda s\u00fcpernovay\u0131 \u00fcreten y\u0131ld\u0131z\u0131n ya\u015f\u0131ndan da kaynakland\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00f6ne s\u00fcrd\u00fc.<\/p>\n
\n\t\u00c7al\u0131\u015fman\u0131n yazarlar\u0131ndan Junhyuk Son’a g\u00f6re, Tip 1a s\u00fcpernovalar\u0131 daha \u00f6nce neredeyse tamamen ayn\u0131 parlakl\u0131\u011fa sahip, g\u00fcvenilir “standart mumlar” olarak kabul ediliyordu. Ancak ekip, bu y\u0131ld\u0131zlar\u0131n parlakl\u0131\u011f\u0131n\u0131n, onlar\u0131 \u00fcreten y\u0131ld\u0131zlar\u0131n ya\u015f\u0131na ba\u011fl\u0131 oldu\u011funu buldu: Daha gen\u00e7 y\u0131ld\u0131zlardan olu\u015fan s\u00fcpernovalar biraz daha soluk, daha ya\u015fl\u0131 olanlar ise daha parlak.<\/p>\n
\n\tBu ya\u015f-parlakl\u0131k ili\u015fkisinin istatistiksel g\u00fcvenilirli\u011finin y\u00fczde 99.99 oldu\u011funu belirten Son, bu sayede Tip 1a s\u00fcpernovalar\u0131n\u0131 evrenin geni\u015flemesini \u00f6l\u00e7mek i\u00e7in daha do\u011fru kullanabileceklerini iddia ediyor.<\/p>\n
\n\tE\u011fer bu bulgular do\u011frulan\u0131rsa, Son’a g\u00f6re bu, 1998’deki ke\u015fiften bu yana kozmolojideki en \u00f6nemli de\u011fi\u015fimi temsil edecektir. Bu, evrenin art\u0131k h\u0131zlanmad\u0131\u011f\u0131 ve Karanl\u0131k Enerji’nin sabit bir g\u00fc\u00e7 olmay\u0131p zaman i\u00e7inde geli\u015fti\u011fi anlam\u0131na gelir.<\/p>\n
\n\tEvrenin geni\u015flemesi yava\u015flamaya devam ederse, sonunda b\u00fcz\u00fclmeye ba\u015flayarak B\u00fcy\u00fck Patlama’n\u0131n tam tersi olan B\u00fcy\u00fck \u00c7\u00f6k\u00fc\u015f (Big Crunch) senaryosuyla sona erebilir. Lee, “\u0130ki y\u0131l \u00f6nce B\u00fcy\u00fck \u00c7\u00f6k\u00fc\u015f s\u00f6z konusu bile de\u011fildi. Ama bunun ger\u00e7ekten olup olamayaca\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rmek i\u00e7in daha fazla \u00e7al\u0131\u015fmaya ihtiyac\u0131m\u0131z var,” diyor.<\/p>\n
\n\tYeni ara\u015ft\u0131rma, kabul g\u00f6rm\u00fc\u015f bilgileri k\u00f6kten de\u011fi\u015ftirmeyi teklif etti\u011fi i\u00e7in \u015f\u00fcpheyle kar\u015f\u0131lan\u0131yor. 2011 Nobel \u00d6d\u00fcl\u00fc sahiplerinden Adam Riess, bu \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n “hatal\u0131 bir \u00f6nc\u00fcle” dayand\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve s\u00fcpernovalar\u0131n evrenle birlikte ya\u015fland\u0131\u011f\u0131 fikrinin y\u0131llar \u00f6nce \u00f6ne s\u00fcr\u00fcl\u00fcp \u00e7\u00fcr\u00fct\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc belirtti.<\/p>\n
\n\tAncak Lee, Riess’in bu yorumunun yanl\u0131\u015f oldu\u011funu savunuyor. Lee, “G\u00fcn\u00fcm\u00fcz evreninde bile, Tip 1a s\u00fcpernovalar\u0131 gen\u00e7, y\u0131ld\u0131z olu\u015fturan galaksilerde oldu\u011fu kadar ya\u015fl\u0131, durgun eliptik galaksilerde de s\u0131k\u00e7a bulunuyor,” diyerek Riess’in yorumunun hatal\u0131 oldu\u011funu ve \u00f6nceki \u00e7\u00fcr\u00fctme iddialar\u0131n\u0131n “derin kusurlu verilere” dayand\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtiyor.<\/p>\n
\n\tLee, \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n tart\u0131\u015fma yaratabilece\u011finin fark\u0131nda. “S\u00fcpernova kozmolojisi camias\u0131ndaki herkesi ikna etmemiz i\u00e7in \u00f6n\u00fcm\u00fczde uzun bir yol var,” diyor. “H\u00e2l\u00e2 sonu\u00e7lar\u0131m\u0131za \u015fiddetle kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kan bir\u00e7ok insan var, bu y\u00fczden yak\u0131n gelecekte \u00e7ok say\u0131da tart\u0131\u015fma ve g\u00f6r\u00fc\u015f al\u0131\u015fveri\u015fi ya\u015fanmas\u0131 gerekiyor.”<\/p>\n
\n\tAncak Lee, bu konudaki belirsizli\u011fin yak\u0131nda giderilebilece\u011fini ekliyor. Bu y\u0131l faaliyete ge\u00e7en Vera C. Rubin G\u00f6zlemevi, tart\u0131\u015fmay\u0131 \u00e7\u00f6zmeye yard\u0131mc\u0131 olacak. G\u00f6zlemevi, 2026’n\u0131n ba\u015flar\u0131nda ba\u015flayacak olan ve 10 y\u0131l boyunca t\u00fcm g\u00f6ky\u00fcz\u00fcn\u00fc tarayarak asteroitler, kuyruklu y\u0131ld\u0131zlar, patlayan y\u0131ld\u0131zlar ve de\u011fi\u015fen galaksilerin zaman atlamal\u0131 kayd\u0131n\u0131 tutacak olan Uzay ve Zaman Miras\u0131 Ara\u015ft\u0131rmas\u0131’n\u0131 (Legacy Survey of Space and Time) ba\u015flatacak.<\/p>\n
\n\tLee, “Vera Rubin, \u00e7ok y\u00fcksek hassasiyetli ya\u015f \u00f6l\u00e7\u00fcm\u00fcyle 20.000’den fazla yeni s\u00fcpernova konak galaksisi ke\u015ffedecek,” diyor. “Bu \u00fc\u00e7 veya be\u015f y\u0131l s\u00fcrecek ve ya\u015f \u00f6nyarg\u0131s\u0131 etkisini dert etmeden daha do\u011frudan bir kozmolojik teste olanak tan\u0131yacak.”<\/p>\n
\n\tLee, s\u00f6zlerini \u015fu \u00e7arp\u0131c\u0131 ifadeyle bitiriyor: “Karanl\u0131k enerji giderek daha da tuhafla\u015f\u0131yor. Ancak bu \u00e7ok tuhaf davran\u0131\u015f\u0131 a\u00e7\u0131klayabilecek iyi bir teori yok. San\u0131r\u0131m bir \u015feyi ka\u00e7\u0131r\u0131yoruz. Belki be\u015f y\u0131l i\u00e7inde daha da \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 bir sonu\u00e7 ortaya \u00e7\u0131kabilir.”<\/p>\n